logo
historia

Kapitalizm narodził się na Bliskim Wschodzie

Kapitalizm narodził się na Bliskim Wschodzie

Serwis nie ma dotacji z Unii czy państwowych firm, są tylko 2 nieinwazyjne reklamy Googla, bardzo prosimy o wyłączenie adblocka

To nie w Europie Zachodniej, ale na Bliskim Wschodzie narodził się kapitalizm – przekonuje Nima Sanandaji, prezes think tanku European Centre for Entrepreneurship and Policy Reform, w książce „The Birthplace of Capitalism – The Middle East”.
Mosul i Aleppo, dwa miasta Iraku i Syrii oddzielone górami i pustynią, kojarzą się dziś z wojną domową, terrorem Państwa Islamskiego, publicznymi egzekucjami. A przez stulecia miasta te budziły skojarzenia takie jak dziś Nowy Jork czy Londyn – były centrami światowych rynków, gdzie dochodzi do wymiany towarów i idei, spotkań biznesmenów.

Jak pisze autor w publikacji (jej polski tytuł to „Kolebka kapitalizmu – Bliski wschód”) pierwsze rynkowe, kapitalistyczne gospodarki nie powstały, jakby wynikało z powszechnie obowiązujących przekonań, w zachodniej Europie w Średniowieczu, ale już 4000 lat temu, właśnie na terytorium dzisiejszego Iraku i Syrii, Mosulu i Aleppo.

Dopiero tysiąc lat później cywilizacje grecka i rzymska zaimportowały z Bliskiego Wschodu koncepcję firmy. Choć nigdy ten import nie był pełny, tzn. biznes uważano za zajęcie o niższym statusie, które należy pozostawić osobom z zagranicy niżej stojącym w hierarchii społecznej i niewolnikom. Dlatego biznesmeni w starożytnej Grecji i Rzymie bardzo często pochodzili z Bliskiego Wschodu.

Dzisiejsze Turcja i Syria należały do najzamożniejszych prowincji Imperium Rzymskiego. Wystandaryzowane złote monety, stulecia przed przejęciem tych terytoriów pod kuratelę Rzymu, bito właśnie w Turcji. Ksenofont, grecki żołnierz, historyk i pisarz (żył w latach ok. 430 – 355 p.n.e.) szeroko opisywał ekonomiczne praktyki imperium perskiego, w szczególności specjalizacje i podział pracy. Dla świata zachodniego to Szkot Adam Smith odkrył ten temat w XVIII w.

Wczytując się w pisma Ksenofonta dowiemy się m.in., że mądry rząd powinien zarządzać gospodarką w taki sposób, by zapewnić swobodę zawierania transakcji między prywatnymi osobami i dbać o ochronę prawa własności. Znów, zadziwiająco zbieżne z poglądami Smitha.

Inny wolnorynkowy guru Arthur Laffer postrzegany jest jako ojciec teorii, z której wynika że wraz ze wzrostem wysokości podatków spada ich ściągalność a rząd może w niektórych sytuacjach zwiększyć dochody budżetowe obniżając wysokość daniny dla fiskusa. Nima Sanandaji pisze, iż Laffer jedynie spopularyzował teorię muzułmańskiego filozofa z XIV wieku Ibn Khalduna.

Pierwsze banki także powstały w omawianym regionie. Starożytne banki w Babilonie i Asyrii udzielały rolnikom pożyczek w zbożu. Pożyczki te były tak powszechne, że pojawiał się problem zbytniego zadłużenia, którego dłużnicy nie byli w stanie spłacić (wówczas władcy regularnie umarzali długi). Na Bliskim Wschodzie zwykle pożyczki oprocentowane były na 20 proc., w Grecji na 10 proc. a w Imperium Rzymskim na 8,033 proc.

Wreszcie, najważniejsza religia Bliskiego Wschodu – Islam – została założona przez Mahometa, który przez wiele lat pracował jako kupiec. Jego pierwsza żona (Khadija) także zajmowała się handlem (Mahomet poznał ją, bo zarządzał częścią jej transakcji handlowych). O tym, jak rozwijał się kapitalizm na Bliskim Wschodzie świadczy fakt, że ok. 1050 r. żadne z ośmiu największych miast w Europie – Kordoba, Palermo, Sewilla, Salerno, Wenecja, Regensburg, Toledo i Rzym – nie miało więcej, niż 150 tys. mieszkańców. W Kufrze zaś mieszkało 400 tys. ludzi, w Samarze ponad 500 tys. a w Bagdadzie ok. miliona osób (Bagdad był wówczas jednym z najbogatszych miast świata).

O umiłowaniu Bliskiego Wschodu dla kapitalizmu świadczą także „Baśnie tysiąca i jednej nocy”. To zbiór ludowych opowieści, których pozytywnymi bohaterami są bardzo często kapitaliści pchani do działania chęcią zysku. Wystarczy wspomnieć tu znanego chyba wszystkim Sindbada Żeglarza. Opowieści o nim to siedem historii o tym, jak zdobył majątek (dużo podróżował, trafił na zagranicznego władcę, któremu sprzedał towary z dużym zyskiem). Morał z jego historii jest taki, że podejmowanie ryzyka jest opłacalne i chwalebne (warto to zestawić z bajkami pisarzy europejskich, w których godni naśladowania ludzie są zwykle biedni).

Autor książki, Nima Sanandaji, w opinii, że w Iraku istniała gospodarka rynkowa na długo zanim pojawiła się w Europie Zachodniej nie jest odosobniony. W 2016 r. nakładem Oxford Univeristy Press ukazała się książka holenderskiego profesora historii Balthassara Jozefa Paulvana Bavela „The Invisible Hand? – How Market Economies have Emerged and Declined Since AD 500.”(Niewidzialana ręka? Jak rynkowe gospodarki pojawiały się i znikały od 500 r. n.e.). Opisuje w niej trzy przykłady odnoszących sukcesy gospodarek rynkowych: Holandię i Włochy w środkowym i późnym średniowieczu i właśnie Irak we wczesnej fazie tej epoki.

Bardzo lubię książki, które stawiają tezy intrygujące, stojące w sprzeczności z powszechnymi przekonaniami. „The Birthplace of Capitalism – The Middle East” zdecydowanie do takich należy. Autor przekonująco udowadnia swoją tezę i robi to w zwięzły, naprawdę interesujący sposób. Czyta się szybko, z przyjemnością, a po lekturze zostaje w głowie wiele informacji. Nowa książka Nimy Sanandajia to pozycja godna polecenia.

Aleksander Piński

https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/kapitalizm-bliski-wschod/
Popularne pytania
Czy wiesz co przedstawia zdjęcie?
Czy istnieje rasa kur, które są całe czarne, mięso mają czarne, a nawet kości i krew?
W którym kraju powinno się przy jedzeniu mlaskać?
Ilu ludzi żyjących na Ziemi odwiedziło Antarktydę?
Jaką rolę dla Wielkiej Brytanii przewidywał Adolf Hitler?
Czy składki ZUS są naszą własnością?
Co król Jan III Sobieski zawdzięcza Marysieńce?
Polska jest jednym z nielicznych krajów na świecie, gdzie fotoradary są montowane ze wzgl. podatkowych?
Jak brzmi drugie imię Harry'ego Pottera?
Jak jest po niemiecku “głupia krowa”?
Kto był na pierwszym zdjęciu umieszczonym w serwisie Google Images?
Dlaczego alianci podczas wojny ukrywali informacje o holocauście?
Doprowadzając nieszczęśliwych do uśmiechu sprawiamy, że czują się gorzej?
Jak rozpoznać dobrą pogodę?