biologia-anatomia
Dlaczego probówka laboratoryjna ma stożek? Krótka fizyka naczyń, których używa każdy biolog

W każdym laboratorium biologicznym stoją statywy pełne plastikowych probówek o stożkowym dnie. Mają pojemność 15 lub 50 ml i nakrętkę. Wyglądają zwyczajnie, ale ich kształt wynika z prostych praw fizyki.
Stożek a wirowanie
Probówki tego typu najczęściej trafiają do wirówki. Podczas wirowania na zawiesinę działa siła odśrodkowa wielokrotnie większa od ziemskiego przyciągania. Cząstki cięższe od cieczy, takie jak komórki, osady czy fragmenty tkanek, przesuwają się na dno. Stożkowe zakończenie zbiera je w jednym, niewielkim miejscu. Powstaje zwarty osad, który łatwo zauważyć i od którego można bez strat odciągnąć ciecz.
W probówce z płaskim dnem ten sam osad rozłożyłby się cienką warstwą na dużej powierzchni. Trudniej byłoby go zobaczyć i łatwiej przypadkiem zassać.
Skala na ściance
Na ściankach nadrukowana jest skala objętości. Jest orientacyjna i służy do szybkiego odmierzenia lub sprawdzenia poziomu cieczy. Do precyzyjnego dozowania używa się pipet.
Z czego się je robi
Najczęściej z polipropylenu. To tworzywo dobrze znosi wirowanie, niskie temperatury i wiele odczynników chemicznych. Jest też półprzezroczyste, więc można obserwować zawartość. Nakrętki zapewniają szczelność podczas mieszania i transportu.
Wersja „samostojąca”
Stożkowe dno ma jedną wadę: probówka sama nie stoi. Dlatego produkuje się też wersje z kołnierzem lub nóżkami u dołu. Można je postawić na stole bez statywu, co przydaje się przy szybkim przygotowywaniu próbek. Przykładem są sterylne probówki 50 ml w wersji samostojącej, dostępne m.in. w ofercie GenoPlast.
Sterylność i czystość
W pracy z komórkami i materiałem genetycznym liczy się czystość naczynia. Producenci deklarują sterylność oraz brak DNaz, RNaz i pirogenów. Laboratorium powinno sprawdzić takie deklaracje w dokumentacji przed zakupem.
Dlaczego plastik zastąpił szkło
Kiedyś podobne naczynia wykonywano ze szkła. Wymagały mycia, suszenia i sterylizacji, a przy wirowaniu z dużą siłą mogły pękać. Jednorazowe probówki z tworzywa są lżejsze, odporniejsze na uderzenia i dostarczane w stanie gotowym do użycia. Ograniczają też ryzyko przeniesienia resztek poprzedniej próbki, co w biologii molekularnej ma ogromne znaczenie. Szkło wciąż ma swoje miejsce, ale w rutynowej pracy z komórkami i materiałem genetycznym dominują tworzywa.
Najczęstsze pytania
Skąd potoczna nazwa „falkon”?
Od nazwy handlowej jednej z pierwszych popularnych serii tych probówek. Przyjęła się w żargonie laboratoryjnym podobnie jak „eppendorfka”.
Czy można je zamrażać?
Polipropylenowe probówki zwykle znoszą zamrażanie. Szczegółowe zakresy temperatur podaje producent.
Podsumowanie
Stożkowe dno to praktyczne zastosowanie fizyki wirowania. Dzięki niemu osad zbiera się w jednym punkcie, a praca z próbką jest szybsza i dokładniejsza.
Artykuł sponsorowany









